Mobbing w pracy - kiedy zaczynasz wątpić w siebie

Jeszcze niedawno czułaś, że dobrze wykonujesz swoją pracę. Teraz przed spotkaniem z przełożonym boli Cię brzuch, kilka razy sprawdzasz prostego maila i zastanawiasz się, jaki błąd zostanie Ci dzisiaj wytknięty. Po powrocie do domu nadal analizujesz rozmowy. Coraz częściej myślisz: „Może rzeczywiście się nie nadaję?”.

Tak mogą wyglądać doświadczenia osoby poddawanej przemocy psychicznej w pracy. Mobbing może osłabiać poczucie bezpieczeństwa, podważać zaufanie do własnych kompetencji i wpływać na życie poza pracą

Jak może wyglądać mobbing?

Mobbing nie zawsze jest widoczny dla otoczenia. Może przyjmować formę powtarzających się komentarzy, ignorowania, ośmieszania lub utrudniania wykonywania obowiązków. Poszczególne sytuacje bywają przedstawiane jako żart, nieporozumienie lub sposób motywowania pracownika.

Naszą uwagę powinny zwrócić tego typu powtarzające się sytuacje:

• wyśmiewanie sposobu mówienia, wyglądu lub życia prywatnego;
• poniżanie i podważanie kompetencji przy innych osobach
• pomijanie w przekazywaniu informacji potrzebnych do pracy;
• izolowanie od zespołu i ostentacyjne ignorowanie;
• przydzielanie zadań niemożliwych do wykonania w wyznaczonym czasie;
• odbieranie obowiązków;
• rozpowszechnianie krzywdzących informacji.

Żeby ocenić, co dzieje się w pracy, trzeba przyjrzeć się temu, jak często dochodzi do takich sytuacji, w jakich okolicznościach się pojawiają i jak dana osoba jest traktowana na co dzień.

Czy każda krytyka jest mobbingiem?

Przełożony ma prawo wskazywać błędy, oceniać wykonanie zadania i oczekiwać poprawy. Sama trudna rozmowa czy niezgoda na decyzję pracownika nie oznacza mobbingu.

Krytyka powinna dotyczyć wykonanej pracy i wskazywać, co należy poprawić. Komunikat „W raporcie brakuje danych. Uzupełnij je do piątku” daje konkretną wskazówkę. Słowa „Z tobą zawsze są problemy, do niczego się nie nadajesz” są poniżającą oceną pracownika.

Mobbing ma określone znaczenie prawne. W opisie Państwowej Inspekcji Pracy obejmuje uporczywe i długotrwałe nękanie lub zastraszanie, związane m.in. z poniżaniem, ośmieszaniem lub izolowaniem pracownika. Uzasadniona krytyka i jednorazowy incydent nie są automatycznie mobbingiem.

Możesz szukać wsparcia, nawet jeśli nie masz pewności, czy to, czego doświadczasz, jest mobbingiem. Także zachowania, które nie spełniają wszystkich przesłanek mobbingu, mogą naruszać godność i wymagać reakcji.

Dlaczego zaczynasz podważać własne kompetencje?

Kiedy przez dłuższy czas słyszysz, że wszystko robisz źle, możesz zacząć traktować te oceny i opinie jak fakty. Szczególnie jeśli równocześnie jesteś pozbawiana informacji, wsparcia lub możliwości wyjaśnienia sytuacji. W opracowaniach dotyczących mobbingu opisuje się osłabienie samooceny, poczucia skuteczności i zaufania do otoczenia.

Z czasem możesz zacząć myśleć, że jeśli bardziej się postarasz, krytyka ustanie. Pracować dłużej, sprawdzać wszystko po kilka razy i coraz mniej odpoczywać. Jeśli to właśnie się dzieje - spróbuj odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

• Czy oczekiwania wobec mnie są jasne?
• Czy słyszę, co konkretnie mam poprawić, czy przede wszystkim, że jestem złym pracownikiem?
• Czy po wprowadzeniu poprawek moje starania są zauważane, czy zarzuty nadal wracają?
• Czy inni są traktowani podobnie, kiedy popełniają błąd?
• Czy mam wystarczająco dużo czasu, informacji i środków, żeby wykonać zadanie?

Te pytania mogą pomóc Ci opisać, co dzieje się w pracy, i zastanowić się, jakiego wsparcia potrzebujesz. Same w sobie nie przesądzają jednak o mobbingu.

Kiedy napięcie z pracy wraca z Tobą do domu.

Zakończenie dnia pracy nie zawsze oznacza koniec napięcia. Możesz wracać myślami do rozmów, wyobrażać sobie kolejne spotkanie albo mieć mniej cierpliwości dla bliskich. Czasem trudno się wyciszyć, odpocząć i zaangażować w życie rodzinne. Materiały źródłowe opisują związki między doświadczeniem mobbingu a trudnościami w godzeniu ról zawodowych i rodzinnych.

Bliskiej osobie możesz powiedzieć:

„W pracy dzieje się coś, co mocno mnie obciąża. Po powrocie trudno mi się wyciszyć. Chcę Ci o tym opowiedzieć, ale potrzebuję też chwili odpoczynku”.

Cybermobbing - kiedy nękanie odbywa się przez ekran.

Przemoc w pracy może odbywać się także przez maile, komunikatory i media społecznościowe. Obraźliwe wiadomości, ośmieszanie na grupowym czacie, rozpowszechnianie krzywdzących treści czy wykluczanie z kanałów komunikacji mogą być częścią cybermobbingu.

Technologia pozwala przenosić nękanie poza miejsce i godziny pracy. Wiadomości mogą docierać do domu, a poniżający komentarz może pozostawać dostępny dla wielu osób.

Wiadomość służbowa wysłana wieczorem nie jest sama w sobie przejawem mobbingu. Trzeba przyjrzeć się temu, co zawiera, czego oczekuje nadawca i czy podobne sytuacje się powtarzają. Jeśli wiadomości zawierają groźby, obraźliwe uwagi lub Cię poniżają, zachowaj je wraz z datami - mogą pomóc udokumentować to, czego doświadczasz.

Co możesz zrobić, jeśli podejrzewasz mobbing?

Nie musisz od razu podejmować decyzji o odejściu z pracy. Możesz zacząć od uporządkowania sytuacji i znalezienia wsparcia.

Zapisuj konkretne zdarzenia. Zanotuj datę, miejsce, wypowiedziane słowa, obecne osoby i to, co wydarzyło się później. Oddziel opis zachowania od własnej interpretacji. Zamiast „chciał mnie upokorzyć” zapisz, co dokładnie powiedział lub zrobił.

Zachowuj materiały związane ze zdarzeniami. Mogą to być wiadomości, polecenia i dokumenty pokazujące przebieg sytuacji. Sposób ich zabezpieczenia warto omówić z osobą udzielającą pomocy prawnej.

Sprawdź dostępne drogi zgłoszenia. Zapoznaj się z procedurą antymobbingową i ustal, do kogo można się zwrócić. W razie wątpliwości poszukaj porady w Państwowej Inspekcji Pracy, związku zawodowym lub u prawnika zajmującego się prawem pracy. Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi.

Zadbaj o wsparcie poza pracą. Rozmowa z zaufaną osobą może pomóc uporządkować doświadczenie i rozważyć możliwości działania. Jeśli pogarsza się jakość snu, nasilają się lęk lub obniżony nastrój - skonsultuj się ze specjalistą.

Uwzględnij własną sytuację. Zdrowie, finanse, sytuacja rodzinna i dostępne wsparcie mają znaczenie przy podejmowaniu decyzji. Nie każdy może natychmiast odejść. Nie każdy ma też warunki do bezpośredniej konfrontacji.

Czy wyższa samoocena pomaga?

Poczucie własnej wartości może pomagać w radzeniu sobie z trudnymi doświadczeniami w pracy. Łatwiej wtedy oddzielić cudze oceny od tego, co wiesz o sobie i swoich umiejętnościach. Wsparciem mogą być też relacje i aktywności, w których czujesz się doceniana i masz wpływ na to, co robisz.

Nie oznacza to jednak, że wysoka samoocena chroni przed mobbingiem. Praca nad nią może być częścią pomocy, ale nie zastąpi działań służących zatrzymaniu przemocy. Za poniżanie i nękanie odpowiada osoba, która się ich dopuszcza. Masz prawo do szacunku także wtedy, gdy wątpisz w siebie i trudno Ci poradzić sobie z tym, co przeżywasz.

Jak wspierać bliską osobę?

„Nie przejmuj się” lub „po prostu odejdź” może zamknąć rozmowę. Osoba doświadczająca przemocy często mierzy się równocześnie ze wstydem, niepewnością i obawą o utrzymanie.

Możesz powiedzieć:

• „To, co opisujesz, brzmi poważnie. Chcę Cię wysłuchać”;
• „Chcesz teraz porozmawiać lub wspólnie zastanowić się, co dalej?”;
• „Nie musisz podejmować wszystkich decyzji dzisiaj”.

W pomocy psychologicznej przyglądamy się temu, jak doświadczenia z pracy wpływają na emocje, samoocenę i codzienne funkcjonowanie. Jest też miejsce na odzyskiwanie zaufania do własnej oceny sytuacji i planowanie dalszych kroków. Nie chodzi o uczenie się jak znosić kolejne upokorzenia.

Jeżeli coraz częściej boisz się pracy i zaczynasz podważać własną wartość, potraktuj to jako sygnał, żeby przyjrzeć się sytuacji i poszukać wsparcia.